Türk tarihi ve mitolojisi
Destan kahramanlarının isimleri
87 isim
Türk tarihi, mitolojisi ve destanlarındaki kişi ve varlıklarla bağlantılı 87 isim. Ayrıca bkz. Türk tarihi ve mitolojisinden isimler.
| İsim | Destan | Destandaki yeri |
|---|---|---|
| Bamsı Beyrek | Dede Korkut Kitabı | Bay Püre'nin oğlu ve Banu Çiçek'in eşidir. |
| Banu Çiçek | Dede Korkut Kitabı | Beyrek ile evlenen ve onunla çeşitli yarışmalarda karşılaşan kişidir. |
| Deli Dumrul | Dede Korkut Kitabı | Azrail ile karşılaşmasının ardından kendi canı yerine can verecek birini arar. |
| Selcan Hatun | Dede Korkut Kitabı | Kan Turalı ile evlenen ve çatışmada ona yardım eden kişidir. |
| Burla Hatun | Dede Korkut Kitabı | Salur Kazan'ın eşi ve Uruz'un annesidir. |
| Kan Turalı | Dede Korkut Kitabı | Selcan Hatun ile evlenmek için kendisine verilen mücadeleleri tamamlar. |
| Basat | Dede Korkut Kitabı | Oğuzlara zarar veren Tepegöz'ü öldürür. |
| Dede Korkut | Dede Korkut Kitabı | Oğuzların danıştığı, ad veren ve anlatıların sonunda söz söyleyen kişidir. |
| Uruz | Dede Korkut Kitabı | Salur Kazan ile Burla Hatun'un oğludur. |
| Boğaç Han | Dede Korkut Kitabı | Dirse Han'ın oğlu olarak bir boğayı yenmesinin ardından ad alır. |
| Karaca Çoban | Dede Korkut Kitabı | Salur Kazan'ın sürüsünü koruyan ve ona yardım eden çobandır. |
| Oğuz Kağan | Oğuz Kağan Destanı | Seferleri ve oğulları arasında yaptığı paylaşım anlatının merkezindedir. |
| Gün Han | Oğuz Kağan Destanı | Oğuz Kağan'ın ilk eşinden doğan üç oğlundan biridir. |
| Ay Han | Oğuz Kağan Destanı | Oğuz Kağan'ın ilk eşinden doğan üç oğlundan biridir. |
| Yıldız Han | Oğuz Kağan Destanı | Oğuz Kağan'ın ilk eşinden doğan üç oğlundan biridir. |
| Deniz Han | Oğuz Kağan Destanı | Oğuz Kağan'ın ikinci eşinden doğan üç oğlundan biridir. |
| Manas | Manas Destanı | Kırgız topluluklarını bir araya getirmesi ve savaşları anlatılan başkişidir. |
| Ruşen Ali | Köroğlu Destanı | Anadolu anlatılarında Köroğlu adıyla tanınan başkişidir. |
| Ayvaz | Köroğlu Destanı | Köroğlu'nun yanında yer alan genç yol arkadaşlarından biridir. |
| Nigar | Köroğlu Destanı | Köroğlu anlatılarının bazı kollarında onun eşi veya sevgilisidir. |
| Deli Hasan | Köroğlu Destanı | Köroğlu'nun çevresindeki savaşçılardan biridir. |
| Seyyid Battal Gazi | Battalname | Anadolu ve Bizans çevresindeki mücadeleleri anlatılan başkişidir. |
| Cafer | Battalname | Battal Gazi'nin anlatıda kullanılan kişisel adıdır. |
| Hüseyin Gazi | Battalname | Battal Gazi'nin babasıdır. |
| Abdülvehhab | Battalname | Battal Gazi'nin mücadelelerinde yanında bulunan kişilerden biridir. |
| Danişmend Ahmed Gazi | Danişmendname | Anadolu'daki seferleri anlatının merkezinde yer alan kişidir. |
| Kerem | Kerem ile Aslı | Aslı'ya kavuşmak için yolculuk eden âşıktır. |
| Aslı | Kerem ile Aslı | Kerem'in sevdiği ve ailesinin evliliklerine karşı çıktığı genç kadındır. |
| Leyla | Leyla ile Mecnun | Kays'ın sevdiği ve onunla birleşmesi engellenen genç kadındır. |
| Mecnun | Leyla ile Mecnun | Leyla'ya duyduğu aşkla Mecnun adıyla tanınan kişidir. |
| Ferhat | Ferhat ile Şirin | Şirin'e kavuşmak için dağı delerek su getirmesi istenen âşıktır. |
| Şirin | Ferhat ile Şirin | Ferhat'ın sevdiği ve kavuşmaya çalıştığı genç kadındır. |
| Tahir | Tahir ile Zühre | Zühre ile birlikte büyüyen ve ona âşık olan gençtir. |
| Zühre | Tahir ile Zühre | Tahir'e âşık olan ve onunla birleşmesi engellenen genç kadındır. |
| Arzu | Arzu ile Kamber | Kamber ile karşılıklı aşkı ve ayrılığı anlatılan genç kadındır. |
| Kamber | Arzu ile Kamber | Arzu'ya âşık olan ve onunla kavuşması engellenen gençtir. |
| Elif | Elif ile Mahmut | Mahmut ile aşkı ve kavuşma mücadelesi anlatılan başkişilerden biridir. |
| Mahmut | Elif ile Mahmut | Elif'e kavuşmak için çeşitli engellerle karşılaşan gençtir. |
| Şah İsmail | Şah İsmail Hikâyesi | Gülizar'a kavuşmak için yolculuğa çıkan ve çeşitli maceralar yaşayan başkişidir. |
| Gülizar | Şah İsmail Hikâyesi | Şah İsmail'in sevdiği ve aramak için yola çıktığı kişidir. |
| Hurşit | Hurşit ile Mahmihri | Mahmihri ile aşkı ve ayrılığı anlatılan başkişilerden biridir. |
| Emrah | Emrah ile Selvihan | Selvihan'a duyduğu aşk ve ona kavuşma çabası anlatılan kişidir. |
| Selvihan | Emrah ile Selvihan | Emrah'ın sevdiği ve kavuşmak için çaba gösterdiği kişidir. |
| Âşık Garip | Âşık Garip Hikâyesi | Şah Senem'e kavuşmak için gurbete çıkan âşıktır. |
| Şah Senem | Âşık Garip Hikâyesi | Âşık Garip'in sevdiği ve yolculuğundan dönmesini bekleyen kişidir. |
| Asuman | Asuman ile Zeycan | Zeycan'a âşık olan ve ona kavuşmak için engelleri aşmaya çalışan gençtir. |
| Zeycan | Asuman ile Zeycan | Asuman ile karşılıklı aşkı ve kavuşma mücadelesi anlatılan genç kadındır. |
Destan kahramanlarının isimleri: liste ve anlamları
- Elif♀Arap alfabesinin ilk harfinin adı
- Ahmet♂Daha çok övülen
- Kerem♂Cömertlik, gönül zenginliği, iyilik
- Ali♂Yüksek, yüce, üstün
- Hüseyin♂Küçük güzel
- Hasan♂Güzel, iyi, hoş olan
- İsmail♂Tanrı işitti, duayı duydu
- Deniz♂♀Geniş tuzlu su kütlesi, deniz
- Leyla♀Geceyle, gecenin karanlığıyla bağlantılı ad
- Mahmut♂Övülen, övgüyle anılan
- Oğuzhan♂Oğuzların hanı, Oğuz hükümdarı
- Aslı♀Asıl olan
- Gökhan♂Göğün hanı, göksel hükümdar
- Oğuz♂Tarihî Oğuz topluluğunun ve destan kahramanının adı
- Dağhan♂Dağ hanı, dağın hükümdarı
- Tahir♂Temiz, arı, lekesiz
- Ferhat♂Ferhat ile Şirin hikâyesinin erkek kahramanı
- Ayhan♂Ay hanı
- Ahmed♂Daha çok övülen
- Yıldız♀Gökte parlayan yıldız
- Emrah♂Emrah ile Selvihan hikâyesinin erkek kahramanı
- Arzu♀İstek, dilek, özlem
- Şirin♀Tatlı, hoş, sevimli
- Ulaş♂Eriş, kavuş
- Banu♀Hanım, soylu kadın
- Senem♀Güzel sevgili
- Zühre♀Venüs gezegeni
- Denizhan♂Deniz hanı, denizlerin hükümdarı
- Cafer♂Akarsu, küçük ırmak
- Asuman♀Gökyüzü, gök kubbe
- Korkut♂Korku sal, heybet uyandır
- Oğuzkağan♂Oğuzların hükümdarı
- Mahmud♂Övülen, övgüyle anılan
- Selcen♀Dede Korkut anlatılarındaki Selcen Hatun'un adı
- Çiçek♀Bitkinin renkli ve çiçek açan bölümü
- Gün♂♀Gündüz
- Hurşit♂Güneş
- Selcan♀Sel gibi coşkun can
- Gülizar♀Gül yanaklı
- Nigar♀Resim
- Battal♂Yiğit, savaşçı kahraman
- Ay♂♀Gökteki ay
- Kayıhan♂Kayı boyunun hanı
- Ural♂Ural Dağları ve Ural Irmağı'nın adı
- Karaca♂♀Bir geyik türü
- Tunga♂Kaplan
- Ayvaz♂Karşılık
- Boğaç♂Boğayı yenen destan kahramanı
- Garip♂Gurbetteki yabancı
- Günhan♂Güneş hanı, güneşle ilişkilendirilen hükümdar
- Boğaçhan♂Boğayı yenen kahraman
- Ferhad♂Ferhat ile Şirin anlatısının âşık kahramanı
- Kamber♂Tarla kuşu, toygar
- Barçın♂♀İpekli kumaş, ipek dokuma
- Bayındır♂Gelişmiş, imar edilmiş, mamur
- Dumrul♂Bir tür doğan, avcı kuş
- Kanber♂Tarla kuşu, toygar
- Yıldızhan♂Yıldız ve hükümdar çağrışımlı birleşik ad
- Alpertunga♂Yiğit er
- Denniz♂Geniş tuzlu su kütlesi, deniz
- Edige♂İyi, güzel
- Ertunga♂Yiğit er
- Hassan♂Güzel, iyi, hoş olan
- Hurşid♂Güneş
- Kays♂Ölçme
- Kıpçak♂Tarihî bir Türk topluluğunun adı
- Korkud♂Korku sal, heybet uyandır
- Selvihan♀Selvi ve han öğelerinden kurulu ad
- Abdülvehhab♂Karşılıksız bağışlayan Allah’ın kulu
- Abdülvvehhab♂Karşılıksız bağışlayan Allah’ın kulu
- Alptunga♂Yiğit tunga
- Bamsı♂Dede Korkut kahramanı Bamsı Beyrek'in adı
- Banıçiçek♀Hanım çiçek, çiçek gibi hanım
- Bekil♂Dede Korkut'ta Emren'in babasının adı
- Beyrek♂Dede Korkut kahramanı Bamsı Beyrek'in adı
- Bozok♂Boz renkli ok
- Büğdüz♂Oğuz boylarından birinin adı
- Burla♀Dede Korkut'taki Burla Hatun'un adı
- Danişment♂Bilgi sahibi
- Dirsehan♂Dede Korkut anlatılarında bir bey
- Ergenekon♂Destan geleneğinde sığınılan kapalı vadi
- Garib♂Gurbetteki yabancı
- Leila♀Geceyle, gecenin karanlığıyla bağlantılı ad
- Salur♂Oğuzların Salur boyunun adı
- Üçok♂Üç adet ok
- Uşun♂Dede Korkut'taki Uşun Koca'nın adı
- Zeycan♂♀Asuman ile Zeycan hikâyesindeki kadın kahramanın adı
Rehber
Destan adlarını anlamları ve anlatı bağlamlarıyla okumak
Destan kahramanlarının isimleri, bir adın sözlük anlamıyla edebiyattaki yerini birlikte düşünmek isteyenler için bir başlangıç sunar. Bu sayfa, tarihî ve edebî kişilerle bağlantılı 72 adı bir araya getirir; tarihî bağlamı ve anlatılardaki yeri tarafsız bir dille ele alır.
-
Anlam ile anlatıdaki yer farklıdır
Bir adın anlamı, o adı taşıyan kahramanın bütün hikâyesini anlatmaz. Sözlük açıklamasıyla tarihî veya edebî bağlantıyı ayrı okuyun.
-
Köken ayrıca incelenir
Bir adın bu listede bulunması, Türkçe kökenli olduğu anlamına gelmez. Dil kökeni, adın kullanıldığı anlatıdan ayrı bir bilgidir.
-
Kahramanlık bir kişilik ölçüsü değildir
Destandaki bir figürle bağlantılı ad taşımak, kişinin cesaretini, inancını veya kimliğini göstermez. Açıklamalar ada ve anlatıya ilişkindir.
Destan kahramanlarının isimleri ve anlamları nasıl karşılaştırılır?
Destan kahramanlarının isimleri ve anlamları araştırılırken önce adın kendi açıklamasına, ardından anlatıyla bağlantısına bakmak yararlıdır. Oğuz, “tarihî Oğuz topluluğunun ve destan kahramanının adı” olarak açıklanır. Oğuzhan ise “Oğuzların hanı, Oğuz hükümdarı” anlamını taşır. Birbirine yakın görünen bu adların açıklamaları aynı değildir. Gökhan için verilen “göğün hanı, göksel hükümdar” anlamı da kendi başına okunmalıdır. Adları karşılaştırırken yalnızca ortak seslere dayanmak yerine her kaydın anlamını ayrı değerlendirin. Böylece benzer yazılışları aynı anlamın farklı biçimleri gibi görmeden, seçtiğiniz adın ne anlattığını daha açık biçimde değerlendirebilirsiniz.
Dede Korkut isimleri ararken liste kapsamına dikkat edin
Dede Korkut isimleri arayan bir okur için önemli ayrım, belirli bir anlatının kişileriyle daha geniş bir tarih ve edebiyat listesini birbirine karıştırmamaktır. Bu sayfadaki her kaydı tek başına Dede Korkut bağlantısının kanıtı olarak okumayın. İlgilendiğiniz adın hangi bağlamda ele alındığını kendi açıklamasından kontrol edin. Daha geniş karşılaştırmalar için Türk tarihi ve mitolojisi isimleri sayfasına, sınıflandırmaları anlamak için geleneğe göre isimler bölümüne geçebilirsiniz. Aradığınız bağlantı açıkça belirtilmiyorsa bunu kesinleşmiş bilgi saymayın. Tarihî kişi, edebî karakter ve adın sözlük anlamı arasında ayrım yapmak, araştırmayı daha anlaşılır kılar.
Anlam, dil kökeni ve bugünkü kullanım ayrı sorulardır
Bir adı tarihî bir listede görmek, o adın dil kökenini veya günümüzde ne kadar kullanıldığını açıklamaz. Örneğin Kerem Arapça kökenlidir ve “cömertlik, gönül zenginliği, iyilik” anlamıyla verilir. Bu anlam, adı taşıyan birinin davranışları hakkında hüküm kurmaz. Başka adlarla dil açısından karşılaştırma yapmak için kökene göre isimler bölümünü kullanabilirsiniz. Kullanım sıklığı ise ayrı bir araştırma konusudur; bunun için isim istatistikleri bölümünde kaynak, dönem ve kapsam bilgisine bakın. Tarihî veya edebî bir bağlantının güçlü olması, tek başına adın bugün yaygın ya da az kullanılan bir ad olduğunu göstermez.
Listeyi incelerken işe yarayan notlar
- Kısa listenize adın anlamını ve anlatıyla bağlantısını ayrı ayrı yazın.
- Dede Korkut bağlantısı arıyorsanız bunu adın kendi kaydında açıkça kontrol edin.
- Benzer yazılan adların anlamlarını birbirinin yerine kullanmayın.
- Belirsiz açıklamaları kesin bilgi olarak aktarmayın; kaynakların farklı açıklamalar verdiği kayıtlarda bu farklılıkları dikkate alın.
- Tarihî anlatılardaki sıfatları, bugün aynı adı taşıyan kişilere yakıştırmayın.
Sık sorulan sorular
Bu listedeki bütün adlar Türkçe kökenli mi?
Hayır. Liste tarihî ve edebî bağlantıları bir araya getirir; dil kökeni her ad için ayrıca değerlendirilir.
Buradaki her ad bir Dede Korkut kahramanına mı aittir?
Bu sonucu yalnızca listede bulunmasına dayanarak çıkaramazsınız. Belirli bir anlatıyla bağlantı, ilgili kayıtta açıkça gösterilmelidir.
Listede bulunmak adın popüler olduğunu gösterir mi?
Hayır. Bu bir tarih ve edebiyat listesidir; ulusal kullanım sıklığı veya bebek adı sıralaması değildir.
Destanla bağlantılı bir ad kişinin karakterini anlatır mı?
Hayır. Anlatıdaki özellikler edebî figüre aittir; aynı adı taşıyan kişinin karakterine ilişkin bilgi vermez.